Co to know-how? Termin ten nie posiada jednej, kompleksowej definicji w polskim prawie. Pojęcie know-how odnosi się do praktycznej, nieopatentowanej wiedzy, doświadczenia oraz umiejętności wykorzystywanych w prowadzeniu działalności gospodarczej. Obejmuje ono zarówno informacje techniczne, jak i organizacyjne, handlowe, technologiczne czy finansowe, które pozwalają osiągać przewagę konkurencyjną.
Znaczenie pojęcia know-how zostało jednak wyjaśnione w przepisach podatkowych oraz rozwinięte w prawie Unii Europejskiej, zwłaszcza w rozporządzeniu UE nr 316/2014 dotyczącym porozumień o transferze technologii. Zgodnie z tymi regulacjami know-how stanowi pakiet nieopatentowanych informacji praktycznych wynikających z doświadczenia i badań, które są niejawne, istotne oraz odpowiednio zidentyfikowane.
Do know-how zalicza się między innymi receptury, technologie produkcji, procedury organizacyjne, strategie sprzedaży, metody zarządzania, bazy klientów, systemy kontroli jakości, algorytmy postępowania czy unikalne rozwiązania logistyczne. Wspólną cechą tych informacji jest ich wartość gospodarcza oraz brak powszechnej dostępności.
Ochrona know-how i jej podstawy prawne
Choć know-how nie podlega ochronie patentowej, nie oznacza to braku możliwości jego skutecznego zabezpieczenia. Ochrona know-how opiera się przede wszystkim na przepisach ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, które chronią informacje stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa. Warunkiem uzyskania ochrony jest spełnienie trzech podstawowych przesłanek:
- informacje muszą mieć wartość gospodarczą,
- nie mogą być powszechnie znane ani łatwo dostępne,
- powinny być objęte działaniami zapewniającymi ich poufność.
Prawna ochrona know-how znajduje również oparcie w prawie unijnym oraz w Porozumieniu TRIPS dotyczącym handlowych aspektów praw własności intelektualnej. Oznacza to, że przedsiębiorca może dochodzić swoich praw zarówno w przypadku bezprawnego ujawnienia informacji, ich wykorzystania, jak i nieuprawnionego pozyskania.
W razie naruszenia możliwe jest dochodzenie roszczeń cywilnych, takich jak żądanie zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, naprawienia szkody, wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści czy publikacji odpowiedniego oświadczenia. W określonych przypadkach przepisy przewidują również odpowiedzialność karną osób ujawniających lub wykorzystujących tajemnicę przedsiębiorstwa z naruszeniem obowiązujących obowiązków.
Ochrona know-how w przedsiębiorstwie a patenty
Ochrona know-how w przedsiębiorstwie wymaga przede wszystkim odpowiedniej organizacji obiegu informacji. W praktyce stosuje się umowy o zachowaniu poufności (NDA), ograniczenie dostępu do wrażliwych danych, procedury bezpieczeństwa, systemy kontroli uprawnień, oznaczanie dokumentów jako poufnych oraz szkolenia pracowników. Istotną rolę odgrywają również umowy o zakazie konkurencji oraz odpowiednie regulaminy wewnętrzne.
Know-how nie należy utożsamiać z patentem. Patent przyznaje wyłączne prawo do korzystania z wynalazku przez określony czas, jednak wymaga jego ujawnienia w zgłoszeniu patentowym. W przypadku know-how zachowanie poufności stanowi podstawowy warunek utrzymania ochrony. Rozwiązanie to nie wymaga rejestracji ani prowadzenia postępowania przed Urzędem Patentowym, lecz jednocześnie nie zabezpiecza przed sytuacją, w której identyczne rozwiązanie zostanie samodzielnie opracowane przez inny podmiot.
Dobór właściwego sposobu ochrony powinien każdorazowo wynikać z charakteru informacji oraz strategii przedsiębiorstwa. Jeżeli przewagę konkurencyjną zapewnia przede wszystkim poufna wiedza organizacyjna lub technologiczna, utrzymanie jej w tajemnicy może okazać się korzystniejsze niż ujawnienie rozwiązania w procedurze patentowej.
W przypadku innowacji łatwych do odtworzenia lub uzyskania metodą inżynierii odwrotnej skuteczniejszym instrumentem ochrony pozostaje natomiast patent. Najefektywniejszy model zabezpieczenia własności intelektualnej często polega na równoczesnym wykorzystywaniu obu mechanizmów, a więc patentów dla rozwiązań spełniających przesłanki zdolności patentowej oraz know-how dla informacji, których wartość wynika przede wszystkim z zachowania ich poufnego charakteru.